6. Ιτς Καλέ

Ο Αλή σχεδιάζει και υλοποιεί ένα πολύ μεγάλο οικοδομικό πρόγραμμα (1801-1815). Περιορίζει την μουσουλμανική γειτονιά και κτίζει το σεράι του αλλά και πολλά άλλα υποστηρικτικά κτήρια (μαγειρεία, λουτρά, πυριτιδαποθήκη κ.α.).

6. Ιτς Καλέ

   Ο Αλή αναλαμβάνει την εξουσία και μεταξύ άλλων αρχίζει την ανοικοδόμηση του Σεραγιού του στο Ιτς Καλέ (εντός τειχών ακρόπολη). Διατηρεί και επισκευάζει το Φετιχιέ τζαμί, ανεγείρει το σεράι, χτίζει μαγειρεία, λουτρό, ενώ διατηρεί τον πύργο του Βουημούνδου. Οι εργασίες διήρκεσαν 15 χρόνια (1801-1815) και ήταν κοπιώδεις. Απαραίτητες για την ολοκλήρωσή του ήταν οι αγγαρείες, η υποχρεωτική δηλαδή και άνευ φυσικά αμοιβής εργασία. Μεταξύ άλλων αγγαρεύονταν όλα τα μέλη των συντεχνιών των Ιωαννίνων.

   Το σεράι δεν σώζεται. Σε έναν βαθμό καταστράφηκε από την πολιορκία του Χουρσίτ κυρίως όμως αποτεφρώθηκε από μια μεγάλη πυρκαγιά- πιθανότατα εμπρησμό- το 1870. Γνωρίζουμε όμως για αυτό από τις γκραβούρες των περιηγητών της εποχής, τις σωζόμενες περιγραφές και τα πενιχρά αρχαιολογικά ευρήματα.

   Ο Αλή ήταν φιλόδοξος. Η φιλοδοξία του έφτανε μέχρι την Πόλη. Οι όποιες επεκτατικές κινήσεις του Αλή δεν μένουν απαρατήρητες από τον Σουλτάνο, ο οποίος στέλνει εναντίον του τον Χουρσίτ πασά της Πελοποννήσου. Αφού ο Χουρσίτ πολιορκεί το κάστρο, ο Αλή πασάς απειλεί πως θα ανατιναχθεί με τα πυρομαχικά της πυριτιδαποθήκης και έτσι συμφωνούν να μεταβεί ο Αλής στο νησί και να περιμένει φιρμάνι απαλλακτικό από τον Σουλτάνο. Ο Χουρσίτ όμως επιβιβάζεται στο νησί και αφού τον πυροβολεί στα κελιά της Ι.Μ. Παντελεήμονος, του παίρνει το κεφάλι και το στέλνει στην πύλη μαζί με τον Βάγια και την κυρά Βασιλική.Το σώμα του ετάφη στον οικογενειακό τάφο του σεραγιού, μαζί με τη σύζυγό του Εμινέ.

   Έως το 1913, που η  πόλη με τους Βαλκανικούς πολέμους περνά σε ελληνικά χέρια μετά από σχεδόν 500 χρόνια, δεν συμβαίνουν σημαντικά γεγονότα. Άξιο αναφοράς είναι το μαρτύριο του Γεωργίου, πολιούχου της πόλης, ανήμερα του Αγίου Αντωνίου, 17 Ιανουαρίου 1837. Αρνούμενος να αλλαξοπιστήσει απαγχονίζεται στην κεντρική πύλη του κάστρου για παραδειγματισμό. Ετάφη στη σημερινή μητρόπολη. Σήμερα τα οστά του βρίσκονται στον ναό της Πλ.Πάργης που είναι αφιερωμένος στην μνήμη του.

   Το 1923, με τη Σύμβαση της Λωζάνης αποχωρούν οι μουσουλμάνοι (περίπου 6.000) από την πόλη. Ο τουρκικός στρατός έχει ήδη αποχωρήσει μετά την απελευθέρωση της πόλης. Στην πλειοψηφία πρόκειται για εξισλαμισμένους Έλληνες- ελληνογενείς μουσουλμάνους, που περιλαμβάνονται στην υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών μιας και κριτήριο για τους ανταλλάξιμους ήταν το θρήσκευμα και όχι η γλώσσα ή η καταγωγή. Χαρακτηριστικά είναι τα λόγια του Τούρκου πλοιάρχου, που μεταφέρει τουρκογιαννιώτες στη Γιάλοβα της προποντίδας έχοντας αφήσει τουρκόφωνους έλληνες στο λιμάνι της Πρέβεζας: «Και τούρκους διώχνουμε και ρωμιούς κουβαλάμε».

   Στο Ιτς Καλές γράφεται άλλη μια μαύρη σελίδα. Εδώ συγκεντρώνουν βιαίως οι Ναζί τα μέλη της Εβραϊκής κοινότητας, που κατοικούσαν εντός του κάστρου. Για τους εκτός του κάστρου σημείο συγκέντρωσης ορίζεται ο μώλος. Ολόκληρη η Γιαννιωτοεβραϊκή  κοινότητα θα μεταφερθεί μέσω Λάρισας και Θεσσαλονίκης, σε βαγόνια για ζώα,  στα κρεματόρια κυρίως του Άουσβιτς. 1850 θα δολοφονηθούν και μόλις 160 θα επιστρέψουν. Τα ονόματα των αδικοχαμένων είναι γραμμένα σε πλάκες στην εβραϊκή Συναγωγή προς ανάμνησή των. Πολλοί από τους διασωθέντες δεν θα επιστρέψουν για να παραμείνουν στα Ιωάννινα. Σήμερα η Εβραϊκή κοινότητα αριθμεί μόλις 40 μέλη.

   Έτσι φτάσαμε στην ελληνική πλέον πόλη. Τα Γιάννενα. Γυάλινα και μαλαματένια, όπως τα περιγράφει ο Μιχάλης Γκανάς στο ποίημά του. Όποιος όμως γνωρίζει μπορεί ακόμα να δει τα σημάδια των ανθρώπων του παρελθόντος και να ακούσει τις φωνές τους.