1. Κεντρική πύλη κάστρου

Η κεντρική πύλη του κάστρου. Μπροστά της ήταν κάποτε ένυδρη τάφρος, που μετέτρεπε το έξαρμα πάνω στο οποίο ορθώνεται το κάστρο, σε απόρθητη νησίδα.

1. Κεντρική πύλη κάστρου

   Η καρδιά της πόλης των Ιωαννίνων έως το 1611 τουλάχιστον χτυπά στο κάστρο. Έξω από αυτό ουσιαστικά δεν υπάρχουν οικισμοί. Η επιλογή της θέσης, ήδη από τα αρχαία χρόνια όπως μαρτυρούν οι ανασκαφές δεν έγινε τυχαία. Η πρόσβαση στον εκάστοτε εχθρό επιτρέπεται μόνο από τη μία εκ των τεσσάρων πλευρών- αυτή στην οποία βρίσκεται η κεντρική πύλη- στην οποία είχε κατασκευαστεί ήδη από τα βυζαντινά χρόνια ένυδρη τάφρος. Η ένυδρη τάφρος μετέτρεπε το κάστρο σε νησίδα καθώς οι άλλες τρεις πλευρές του προστατεύονταν από τα νερά της λίμνης. Αν προσθέσουμε τα απόκρυμνα βράχια-πολύ πιο απόκρυμνα από σήμερα- και τα τείχη, εύκολα γίνεται αντιληπτό το οχυρό της θέσης.

   Στο κέντρο του τόξου πάνω από τη θύρα, σώζεται  εντοιχισμένη επιγραφή- μάρτυρας της Οθωμανικής παρουσίας στα Ιωάννινα. Η επιγραφή είναι γραμμένη στα αραβικά και αποτελεί ένα εγκώμιο του Στρατάρχη των Ιωαννίνων Οσμάν Νουρή πασά προς τον Σουλτάνο Αβδούλ Μετζήτ. Από πάνω ακριβώς βρίσκεται ανάγλυφη η υπογραφή του Σουλτάνου. Δεξιά και αριστερά βρίσκονται δύο λιθανάγλυφα, συνήθη στην Ήπειρο αλλά και αλλού, με αποτρεπτικό ρόλο.

   Ήδη από το 1430 (η επιγραφή χρονολογείται 400 χρόνια μετά) η Οθωμανική σημαία υψώνεται στο κάστρο των Ιωαννίνων. Η πόλη παραδίδεται στα χέρια του τούρκου αρχιστρατήγου Σινάν πασά και οι Φράγκοι εκδιώκονται. Λίγο πριν οι Ιωαννίτες έχουν διαπραγματευτεί την παράδοση της πόλης επί αντιπαροχή καταγεγραμμένη στον ορισμό του πασά εν ονόματι του Σουλτάνου Μουράτ. Αξίζει να σημειωθεί πως ο ορισμός είναι γραμμένος σε άπταιστα ελληνικά. Μεταξύ άλλων προβλέπονται:

  • Αποφυγή παιδομαζώματος
  • Διατήρηση ναών μετά κωδωνοκρουσιών
  • Διατήρηση των τιμαρίων (γαιοκτησιών)
  • Εγκατάσταση ολιγάριθμης τουρκικής φρουράς, εκτός κάστρου (θέση τουρκοπάλουκο)

   Η ζωή των Ιωαννιτών λοιπόν δεν αλλάζει πολύ σε σχέση με πριν (επί Δεσποτάτου) και Φραγκοκρατίας, αφού τα προνόμιά τους διατηρούνται. Στους έλληνες-χριστιανούς που πλειοψηφούν και στους αρκετά ολιγότερους εβραίους θα προστεθούν- όχι πολλοί είναι αλήθεια- οθωμανοί-μουσουλμάνοι απεσταλμένοι του σουλτάνου για να εποικίσουν, να φυλάξουν και να διοικήσουν τη νεοκατακτηθείσα πόλη. Αυτοί θα διαμένουν κατά βάση εκτός του κάστρου, όπως προβλεπόταν και από τη συμφωνία-ορισμό, σε περιοχή γνωστή με το όνομα τουρκοπάλουκο μεταξύ των σημερινών συνοικιών Λειβαδιώτη και Μάτσικα, πίσω από τον Άγιο Νικόλαο αγοράς.

   Εκεί διέμεναν ήδη κάποιοι ομοπάτριδές τους. Ειδικότερα το 1387 ο δεσπότης των Ιωαννίνων Ιζάουλος πιέζεται πολύ από τις επιθέσεις των αλβανών και φοβάται τον χείμαρρο των οθωμανών, οι οποίοι καταλαμβάνουν για πρώτη φορά την Θεσσαλονίκη με επικεφαλής τον μετέπειτα σουλτάνο Βαγιαζήτ. Γι’ αυτό ο Ιζάουλος τον επισκέπτεται και τον «προσκυνάει» στην Θεσσαλονίκη, γίνεται δηλαδή υποτελής του και αποκτάει έναν ισχυρό προστάτη. Όταν επιστρέφει στα Γιάννινα συνοδεύεται από τον στρατηγό Γαζή Εβρενόζ και από επιτροπή τουρκομάνων αξιωματικών, οι οποίοι παραλαμβάνουν το κάστρο και την πόλη και εγκαθίστανται με βάση την συμφωνία έξω από το κάστρο. Εκεί κτίζουν τεκέ (χώρο συγκέντρωσης και προσευχής) και περικλείουν την έκταση με παλούκια, η οποία γι’ αυτό ονομάζεται τουρκοπάλουκο. Ας μην λησμονούμε ότι είναι συνήθεια των Οθωμανών να στέλνουν στα μέρη που ελέγχουν μερικούς τούρκους στρατιωτικούς από τα βάθη της Ανατολής, οι οποίοι επιδιώκουν να ανακατεύονται με το ντόπιο πληθυσμό παίρνοντας ή αρπάζοντας με την βία χριστιανές για γυναίκες τους.